Οι πτώσεις είναι ένα από τα σημαντικότερα προβλήματα υγείας στην τρίτη ηλικία. Μια φαινομενικά απλή πτώση μπορεί να οδηγήσει σε κάταγμα ισχίου, καρπού ή σπονδύλου, σε μακρά περίοδο αποκατάστασης και σε απώλεια της αυτονομίας. Επιπλέον, ο φόβος μιας νέας πτώσης κάνει πολλούς ηλικιωμένους να περιορίζουν την κίνησή τους, κάτι που αδυνατίζει τους μύες και αυξάνει περαιτέρω τον κίνδυνο. Τα καλά νέα είναι ότι πολλές πτώσεις μπορούν να προληφθούν με απλά και πρακτικά μέτρα.
Γιατί αυξάνεται ο κίνδυνος με την ηλικία
Με τα χρόνια μειώνονται η μυϊκή δύναμη, η ισορροπία και η ταχύτητα αντίδρασης. Η όραση και η ακοή μπορεί να επηρεαστούν, ενώ πολλές χρόνιες παθήσεις και φάρμακα επηρεάζουν τη σταθερότητα. Ταυτόχρονα, η οστεοπόρωση κάνει τα οστά πιο εύθραυστα, οπότε μια πτώση έχει μεγαλύτερη πιθανότητα να προκαλέσει κάταγμα.
Παράγοντες κινδύνου
Παράγοντες που αφορούν το άτομο
- μυϊκή αδυναμία, ιδιαίτερα στα κάτω άκρα,
- διαταραχές ισορροπίας και βάδισης,
- προβλήματα όρασης,
- ζάλη ή πτώση της πίεσης κατά την έγερση,
- χρόνιες παθήσεις, όπως ο διαβήτης, η νόσος Πάρκινσον, η άνοια ή η αρθρίτιδα,
- πόνος στα γόνατα, στα ισχία ή στα πόδια,
- προηγούμενες πτώσεις.
Φάρμακα
Ορισμένα φάρμακα, όπως τα υπνωτικά, τα ηρεμιστικά, κάποια αντικαταθλιπτικά και αντιυπερτασικά, μπορεί να προκαλέσουν υπνηλία, ζάλη ή πτώση της πίεσης. Ο κίνδυνος αυξάνεται όταν λαμβάνονται πολλά φάρμακα ταυτόχρονα.
Παράγοντες του περιβάλλοντος
- κακός φωτισμός, ιδιαίτερα τη νύχτα,
- χαλιά που γλιστρούν, καλώδια και αντικείμενα στο πάτωμα,
- βρεγμένα ή γλιστερά δάπεδα, κυρίως στο μπάνιο,
- σκάλες χωρίς κουπαστή,
- ακατάλληλα υποδήματα, όπως παντόφλες χωρίς φτέρνα.
Πρακτικά μέτρα πρόληψης
Άσκηση
Η τακτική άσκηση είναι από τα πιο αποτελεσματικά μέτρα. Προγράμματα που συνδυάζουν ενδυνάμωση, ισορροπία και βάδιση μειώνουν τον κίνδυνο πτώσεων. Απλές ασκήσεις, όπως το σήκωμα από την καρέκλα χωρίς χέρια, η στήριξη στις μύτες και στις φτέρνες, και το περπάτημα σε ευθεία γραμμή κρατώντας ένα στήριγμα, μπορούν να γίνονται στο σπίτι. Δραστηριότητες όπως το τάι τσι έχουν επίσης δείξει όφελος στην ισορροπία.
Ασφαλές σπίτι
- Καλός φωτισμός σε όλους τους χώρους και φωτάκι νυκτός στη διαδρομή προς το μπάνιο.
- Απομάκρυνση χαλιών, καλωδίων και αντικειμένων από τους διαδρόμους.
- Αντιολισθητικά πατάκια και χειρολαβές στο μπάνιο και δίπλα στη λεκάνη.
- Κουπαστές και στις δύο πλευρές της σκάλας.
- Συχνά χρησιμοποιούμενα αντικείμενα σε ύψος που δεν απαιτεί σκαμπό.
- Κρεβάτι και καρέκλες σε κατάλληλο ύψος.
Υγεία και φάρμακα
- Τακτική επανεξέταση των φαρμάκων με τον γιατρό.
- Τακτικός έλεγχος της όρασης και της ακοής.
- Αργή έγερση από το κρεβάτι ή την καρέκλα, ιδιαίτερα όταν υπάρχει ζάλη.
- Έλεγχος και αντιμετώπιση της οστεοπόρωσης.
- Επαρκής πρόσληψη ασβεστίου, βιταμίνης D και πρωτεΐνης, σύμφωνα με τις οδηγίες του γιατρού.
- Φροντίδα των ποδιών και κατάλληλα, σταθερά υποδήματα.
Βοηθήματα
Ένα μπαστούνι ή μια περπατούρα, σωστά ρυθμισμένα, μπορούν να αυξήσουν σημαντικά την ασφάλεια. Συστήματα ειδοποίησης έκτακτης ανάγκης είναι χρήσιμα για όσους ζουν μόνοι.
Ο ρόλος της ορθοπαιδικής φροντίδας
Ο πόνος και η δυσκαμψία από την οστεοαρθρίτιδα γονάτου ή ισχίου αλλάζουν τον τρόπο βάδισης και μπορούν να αυξήσουν τον κίνδυνο πτώσεων. Η σωστή αντιμετώπισή τους, είτε με συντηρητικά μέτρα είτε, όταν χρειάζεται, με αρθροπλαστική, συμβάλλει στη βελτίωση της κινητικότητας και της σταθερότητας.
Τι να κάνετε μετά από πτώση
Αν ένας ηλικιωμένος πέσει και πονά, ιδιαίτερα στο ισχίο, ή δεν μπορεί να σηκωθεί, χρειάζεται άμεση ιατρική εκτίμηση. Ακόμη και χωρίς εμφανή τραυματισμό, μια πτώση είναι καλό να αναφέρεται στον γιατρό, ώστε να διερευνηθούν οι αιτίες της.
Συχνές ερωτήσεις
Είναι οι πτώσεις «φυσιολογικό» μέρος της ηλικίας;
Όχι. Αν και ο κίνδυνος αυξάνεται, πολλές πτώσεις μπορούν να προληφθούν με τα κατάλληλα μέτρα.
Είναι πολύ αργά για να ξεκινήσω άσκηση;
Ποτέ δεν είναι αργά. Η δύναμη και η ισορροπία μπορούν να βελτιωθούν σε κάθε ηλικία, με σταδιακή και ασφαλή αύξηση της δραστηριότητας.
Πού να απευθυνθείτε
Αν ο πόνος στα γόνατα ή στα ισχία επηρεάζει τη σταθερότητά σας ή έχετε υποστεί κάταγμα μετά από πτώση, μια εξειδικευμένη εκτίμηση από έμπειρο ορθοπαιδικό χειρουργό, όπως ο Νικόλαος Ζερβάκης, με εμπειρία στη χειρουργική των αρθρώσεων και στην αρθροπλαστική, μπορεί να βοηθήσει.
Το άρθρο έχει ενημερωτικό χαρακτήρα και δεν αντικαθιστά την ιατρική εξέταση και συμβουλή.