Ο άξονας του κάτω άκρου, δηλαδή η ευθυγράμμιση του ισχίου, του γονάτου και του αστραγάλου, παίζει σημαντικό ρόλο στο πώς κατανέμονται τα φορτία στο γόνατο. Όταν τα γόνατα αποκλίνουν προς τα μέσα ή προς τα έξω, μιλάμε αντίστοιχα για βλαισό ή ραιβό γόνατο. Στα παιδιά οι αποκλίσεις αυτές είναι συχνά φυσιολογικό στάδιο της ανάπτυξης, ενώ στους ενήλικες μπορεί να σχετίζονται με την εξέλιξη της οστεοαρθρίτιδας. Η κατανόηση της διαφοράς βοηθά να γνωρίζουμε πότε χρειάζεται απλή παρακολούθηση και πότε θεραπεία.
Τι είναι το βλαισό και το ραιβό γόνατο
- Βλαισό γόνατο (genu valgum, «Χ»): τα γόνατα πλησιάζουν ή ακουμπούν μεταξύ τους, ενώ οι αστράγαλοι μένουν απομακρυσμένοι.
- Ραιβό γόνατο (genu varum, «Ο»): τα γόνατα απομακρύνονται μεταξύ τους όταν οι αστράγαλοι ακουμπούν, δίνοντας στα πόδια σχήμα τόξου.
Στα παιδιά: συνήθως φυσιολογική εξέλιξη
Τα βρέφη και τα νήπια έχουν συνήθως ραιβά γόνατα, που σταδιακά ισιώνουν. Στην προσχολική ηλικία συχνά εμφανίζεται ήπιο βλαισό, το οποίο στη συνέχεια διορθώνεται αυτόματα, καθώς το παιδί μεγαλώνει. Χρειάζεται όμως ορθοπαιδική εκτίμηση όταν:
- η απόκλιση είναι πολύ έντονη ή επιμένει πέρα από την αναμενόμενη ηλικία,
- είναι ασύμμετρη, δηλαδή αφορά μόνο το ένα πόδι,
- επιδεινώνεται αντί να βελτιώνεται,
- συνοδεύεται από πόνο, κουτσαμάρα ή χαμηλό ανάστημα,
- υπάρχει υποψία μεταβολικής ή γενετικής πάθησης, όπως η ραχίτιδα.
Στους ενήλικες: σχέση με τη φθορά του γονάτου
Στους ενήλικες, η απόκλιση του άξονα μεταφέρει περισσότερο φορτίο στη μία πλευρά του γονάτου. Στο ραιβό γόνατο επιβαρύνεται το έσω διαμέρισμα, ενώ στο βλαισό το έξω. Με τον χρόνο, αυτό μπορεί να επιταχύνει τη φθορά του χόνδρου στο επιβαρυμένο διαμέρισμα. Αντίστροφα, η οστεοαρθρίτιδα μπορεί να επιδεινώσει την απόκλιση, δημιουργώντας έναν φαύλο κύκλο.
Αιτίες
- ανατομική ή κληρονομική προδιάθεση,
- οστεοαρθρίτιδα, που συχνά οδηγεί σε ραιβό γόνατο,
- ρευματοειδής αρθρίτιδα, που συχνότερα σχετίζεται με βλαισό,
- κατάγματα που πωρώθηκαν με απόκλιση,
- μεταβολικές παθήσεις των οστών,
- βλάβες της αυξητικής πλάκας στα παιδιά,
- παχυσαρκία, που επιβαρύνει περαιτέρω την κατάσταση.
Συμπτώματα
Πολλοί άνθρωποι με ήπια απόκλιση δεν έχουν καθόλου ενοχλήσεις. Όταν εμφανίζονται, μπορεί να περιλαμβάνουν πόνο στην εσωτερική ή εξωτερική πλευρά του γονάτου, δυσκαμψία, αλλαγή στον τρόπο βάδισης, αστάθεια ή πόνο στο ισχίο και στον αστράγαλο λόγω της αλλαγμένης μηχανικής.
Διάγνωση
Ο ορθοπαιδικός εξετάζει τη στάση και τη βάδιση, μετρά την απόσταση μεταξύ γονάτων ή αστραγάλων και αξιολογεί την κινητικότητα και τη σταθερότητα. Η ακτινογραφία ολόκληρου του κάτω άκρου σε όρθια θέση επιτρέπει την ακριβή μέτρηση του μηχανικού άξονα και την εκτίμηση της φθοράς. Στα παιδιά μπορεί να χρειαστούν και αιματολογικές εξετάσεις για τον αποκλεισμό μεταβολικών αιτίων.
Θεραπευτικές επιλογές
Στα παιδιά
Στις περισσότερες περιπτώσεις αρκεί η παρακολούθηση. Όταν υπάρχει υποκείμενη πάθηση, αντιμετωπίζεται η αιτία. Σε σοβαρές και επίμονες αποκλίσεις, μπορεί να εξεταστεί η καθοδηγούμενη αύξηση, μια ελάχιστα επεμβατική τεχνική που αξιοποιεί την ανάπτυξη για τη σταδιακή διόρθωση.
Στους ενήλικες
- Συντηρητικά μέτρα: ενδυνάμωση των μυών, έλεγχος βάρους, κατάλληλα υποδήματα, ειδικοί νάρθηκες αποφόρτισης σε επιλεγμένους ασθενείς.
- Οστεοτομία: σε νεότερους και δραστήριους ασθενείς με φθορά κυρίως σε ένα διαμέρισμα, η διορθωτική οστεοτομία μεταφέρει το φορτίο στο υγιέστερο τμήμα του γονάτου.
- Αρθροπλαστική: σε προχωρημένη φθορά, η ολική ή, σε επιλεγμένες περιπτώσεις, η μερική αρθροπλαστική αντιμετωπίζει τον πόνο και διορθώνει ταυτόχρονα τον άξονα.
Πότε να δείτε γιατρό
Ζητήστε ορθοπαιδική εκτίμηση αν παρατηρείτε αλλαγή στο σχήμα των ποδιών σας, αν η απόκλιση συνοδεύεται από πόνο ή αν σε ένα παιδί η απόκλιση είναι έντονη, ασύμμετρη ή επιδεινώνεται.
Συχνές ερωτήσεις
Διορθώνεται το βλαισό γόνατο με ασκήσεις;
Οι ασκήσεις δεν αλλάζουν το σχήμα των οστών, αλλά βελτιώνουν τον έλεγχο της κίνησης και μπορεί να μειώσουν τον πόνο.
Το ραιβό γόνατο οδηγεί πάντα σε αρθρίτιδα;
Όχι πάντα, αλλά αυξάνει το φορτίο στο έσω διαμέρισμα, γι’ αυτό αξίζει η έγκαιρη αξιολόγηση όταν υπάρχουν συμπτώματα.
Πού να απευθυνθείτε
Για ακριβή μέτρηση του άξονα και συζήτηση των επιλογών, όπως η οστεοτομία ή η αρθροπλαστική, μπορείτε να απευθυνθείτε σε έμπειρο ορθοπαιδικό χειρουργό, όπως ο Νικόλαος Ζερβάκης, με εμπειρία στη χειρουργική του γόνατος και στην αρθροπλαστική.
Το άρθρο έχει ενημερωτικό χαρακτήρα και δεν αντικαθιστά την ιατρική εξέταση και συμβουλή.