Το κάταγμα ισχίου είναι ένας από τους πιο σοβαρούς τραυματισμούς στην τρίτη ηλικία. Συνήθως προκαλείται από μια φαινομενικά απλή πτώση από όρθια θέση, σε οστά που έχουν αποδυναμωθεί από την οστεοπόρωση. Επηρεάζει σημαντικά την κινητικότητα και την αυτονομία του ηλικιωμένου και απαιτεί άμεση ιατρική φροντίδα. Με σωστή και έγκαιρη αντιμετώπιση, όμως, πολλοί ασθενείς επανακτούν σε μεγάλο βαθμό τη λειτουργικότητά τους.
Τι είναι το κάταγμα ισχίου
Με τον όρο «κάταγμα ισχίου» εννοούμε συνήθως το κάταγμα του άνω τμήματος του μηριαίου οστού, κοντά στην άρθρωση του ισχίου. Οι κύριοι τύποι είναι:
- Κατάγματα του αυχένα του μηριαίου (ενδοαρθρικά): μέσα στην άρθρωση, όπου η αιμάτωση της κεφαλής μπορεί να διαταραχθεί.
- Διατροχαντήρια κατάγματα (εξωαρθρικά): λίγο πιο κάτω, στην περιοχή των τροχαντήρων.
- Υποτροχαντήρια κατάγματα: ακόμη πιο χαμηλά, στο άνω τμήμα της διάφυσης.
Ο τύπος του κατάγματος καθορίζει σε μεγάλο βαθμό τη μέθοδο αντιμετώπισης.
Αιτίες και παράγοντες κινδύνου
- οστεοπόρωση, που κάνει τα οστά εύθραυστα,
- πτώσεις, που σχετίζονται με διαταραχές ισορροπίας, μυϊκή αδυναμία, προβλήματα όρασης ή φάρμακα που προκαλούν ζάλη,
- προχωρημένη ηλικία και γυναικείο φύλο,
- χαμηλό σωματικό βάρος και ελλιπής διατροφή,
- έλλειψη βιταμίνης D και ασβεστίου,
- κάπνισμα, κατάχρηση αλκοόλ και καθιστική ζωή,
- χρόνιες παθήσεις και ορισμένα φάρμακα, όπως τα κορτικοστεροειδή.
Συμπτώματα
- έντονος πόνος στο ισχίο ή στη βουβωνική χώρα μετά από πτώση,
- αδυναμία να σηκωθεί ή να στηριχτεί στο πόδι,
- το πόδι μπορεί να φαίνεται κοντύτερο και στραμμένο προς τα έξω,
- οίδημα ή εκχύμωση στην περιοχή.
Σε ορισμένα μη παρεκτοπισμένα κατάγματα ο ασθενής μπορεί ακόμη να περπατά με πόνο, γι’ αυτό κάθε πόνος στο ισχίο μετά από πτώση σε ηλικιωμένο χρειάζεται έλεγχο.
Διάγνωση
Η διάγνωση γίνεται με την κλινική εξέταση και τις ακτινογραφίες της λεκάνης και του ισχίου. Αν οι ακτινογραφίες είναι αρνητικές αλλά η υποψία παραμένει, ζητείται μαγνητική ή αξονική τομογραφία. Ταυτόχρονα γίνεται γενική εκτίμηση της υγείας του ασθενούς, καθώς πολλοί ηλικιωμένοι έχουν συνοδά νοσήματα.
Θεραπευτικές επιλογές
Στη μεγάλη πλειονότητα των περιπτώσεων η αντιμετώπιση είναι χειρουργική, καθώς επιτρέπει την έγκαιρη κινητοποίηση και μειώνει τις επιπλοκές της παρατεταμένης κατάκλισης, όπως πνευμονία, θρόμβωση και κατακλίσεις. Η επέμβαση γίνεται ιδανικά όσο το δυνατόν συντομότερα, αφού σταθεροποιηθεί η γενική κατάσταση του ασθενούς. Οι επιλογές περιλαμβάνουν:
- Οστεοσύνθεση: σταθεροποίηση του κατάγματος με βίδες, ήλους ή πλάκες, κυρίως σε διατροχαντήρια κατάγματα και σε ορισμένα κατάγματα αυχένα.
- Ημιαρθροπλαστική: αντικατάσταση μόνο της κεφαλής του μηριαίου, συχνά σε παρεκτοπισμένα κατάγματα αυχένα σε ηλικιωμένους.
- Ολική αρθροπλαστική ισχίου: σε επιλεγμένους, πιο δραστήριους ασθενείς ή όταν συνυπάρχει αρθρίτιδα.
Αποκατάσταση
Η κινητοποίηση ξεκινά συνήθως πολύ νωρίς μετά την επέμβαση, με τη βοήθεια φυσικοθεραπευτή. Στόχος είναι η ασφαλής βάδιση, η ενδυνάμωση και η επιστροφή στις καθημερινές δραστηριότητες. Η αποκατάσταση απαιτεί χρόνο και συχνά τη συμμετοχή της οικογένειας. Σημαντικό μέρος της φροντίδας είναι και η αντιμετώπιση της οστεοπόρωσης, ώστε να μειωθεί ο κίνδυνος νέου κατάγματος.
Πρόληψη
- Διατροφή: επαρκής πρόσληψη πρωτεΐνης, ασβεστίου (γαλακτοκομικά, πράσινα φυλλώδη λαχανικά, σαρδέλες) και βιταμίνης D, σύμφωνα με τις οδηγίες του γιατρού.
- Άσκηση: ασκήσεις ισορροπίας και ενδυνάμωσης, περπάτημα.
- Έλεγχος οστεοπόρωσης: μέτρηση οστικής πυκνότητας και θεραπεία όπου χρειάζεται.
- Ασφαλές σπίτι: καλός φωτισμός, απομάκρυνση χαλιών, χειρολαβές στο μπάνιο.
- Επανεξέταση φαρμάκων που προκαλούν ζάλη ή υπνηλία, και τακτικός έλεγχος όρασης.
Πότε να ζητήσετε βοήθεια
Κάθε ηλικιωμένος που πέφτει και πονά στο ισχίο ή δεν μπορεί να σηκωθεί χρειάζεται άμεση ιατρική εκτίμηση. Μην προσπαθήσετε να τον σηκώσετε με δύναμη· καλέστε βοήθεια.
Συχνές ερωτήσεις
Είναι πάντα απαραίτητο το χειρουργείο;
Στις περισσότερες περιπτώσεις ναι, γιατί επιτρέπει γρήγορη κινητοποίηση. Η συντηρητική αντιμετώπιση επιλέγεται σπάνια, σε ειδικές περιστάσεις.
Θα ξαναπερπατήσει ο ασθενής;
Πολλοί ασθενείς επανακτούν την ικανότητα βάδισης, συχνά με βοήθημα. Το αποτέλεσμα εξαρτάται από τη γενική υγεία και την κινητικότητα πριν από το κάταγμα.
Πού να απευθυνθείτε
Για εξειδικευμένη καθοδήγηση σχετικά με την αντιμετώπιση ενός κατάγματος ισχίου ή την επιλογή ανάμεσα σε οστεοσύνθεση και αρθροπλαστική, μπορείτε να συμβουλευτείτε έμπειρο ορθοπαιδικό χειρουργό, όπως ο Νικόλαος Ζερβάκης, με εμπειρία στη χειρουργική ισχίου και στην αρθροπλαστική.
Το άρθρο έχει ενημερωτικό χαρακτήρα και δεν αντικαθιστά την ιατρική εξέταση και συμβουλή.