Η οστεοαρθρίτιδα του γόνατος, γνωστή και ως γοναρθρίτιδα ή «φθορά» του γονάτου, είναι μία από τις πιο συχνές αιτίες χρόνιου πόνου και περιορισμού της κινητικότητας. Πρόκειται για μια εκφυλιστική πάθηση που εξελίσσεται συνήθως αργά, και η έγκαιρη αναγνώρισή της επιτρέπει καλύτερο έλεγχο των συμπτωμάτων και διατήρηση της λειτουργικότητας για όσο το δυνατόν περισσότερο.
Τι είναι η οστεοαρθρίτιδα γόνατος
Ο αρθρικός χόνδρος είναι ένας λείος ιστός που καλύπτει τις άκρες των οστών και επιτρέπει την ομαλή ολίσθησή τους. Στην οστεοαρθρίτιδα ο χόνδρος λεπταίνει και φθείρεται σταδιακά, ενώ αλλάζει και το υποκείμενο οστό: σχηματίζονται οστεόφυτα (μικρές οστικές προεκβολές), το διάστημα της άρθρωσης στενεύει και ο αρθρικός υμένας μπορεί να φλεγμαίνει. Η πάθηση αφορά συχνότερα το έσω διαμέρισμα του γονάτου, αλλά μπορεί να επηρεάσει και το έξω ή το επιγονατιδομηριαίο διαμέρισμα.
Παράγοντες κινδύνου
- Η ηλικία, καθώς η συχνότητα αυξάνεται με τα χρόνια.
- Το αυξημένο σωματικό βάρος, που επιβαρύνει μηχανικά την άρθρωση.
- Προηγούμενοι τραυματισμοί, όπως ρήξεις μηνίσκου ή συνδέσμων.
- Οι αποκλίσεις του άξονα του ποδιού (βλαισό ή ραιβό γόνατο).
- Η κληρονομική προδιάθεση και το γυναικείο φύλο.
- Επαγγέλματα με συχνό γονάτισμα ή άρση βαρών.
Συμπτώματα
Τα συμπτώματα εμφανίζονται σταδιακά και συχνά κυμαίνονται σε ένταση:
- πόνος που επιδεινώνεται με το περπάτημα, τις σκάλες και την πολύωρη ορθοστασία,
- πρωινή δυσκαμψία ή δυσκαμψία μετά από καθιστική θέση, που συνήθως υποχωρεί μέσα σε λίγα λεπτά,
- οίδημα μετά από έντονη δραστηριότητα,
- τριγμοί κατά την κίνηση,
- περιορισμός στο λύγισμα ή στο πλήρες τέντωμα,
- σε προχωρημένα στάδια, πόνος στην ανάπαυση ή τη νύχτα και εμφανής παραμόρφωση.
Τα στάδια της οστεοαρθρίτιδας
Στην κλινική πράξη χρησιμοποιούνται ακτινολογικές ταξινομήσεις, με πιο γνωστή την κλίμακα Kellgren–Lawrence. Σε απλουστευμένη μορφή:
- Στάδιο 1 (αμφίβολο): ελάχιστες αλλοιώσεις, συχνά χωρίς ενοχλήσεις.
- Στάδιο 2 (ήπιο): μικρά οστεόφυτα, πιθανή ελαφρά στένωση του μεσάρθριου διαστήματος. Ήπιος πόνος μετά από επιβάρυνση.
- Στάδιο 3 (μέτριο): σαφής στένωση, πολλαπλά οστεόφυτα. Ο πόνος γίνεται συχνότερος και η κινητικότητα περιορίζεται.
- Στάδιο 4 (σοβαρό): σημαντική απώλεια του χόνδρου, παραμόρφωση, έντονος πόνος και σημαντικός περιορισμός της λειτουργίας.
Αξίζει να σημειωθεί ότι η ακτινολογική εικόνα δεν συμβαδίζει πάντα με την ένταση των συμπτωμάτων· η θεραπεία αποφασίζεται με βάση τον συνδυασμό ευρημάτων και ενοχλήσεων.
Διάγνωση
Η διάγνωση βασίζεται στο ιστορικό, την κλινική εξέταση και τις ακτινογραφίες σε όρθια θέση, που δείχνουν το πραγματικό διάστημα της άρθρωσης υπό φόρτιση. Η μαγνητική τομογραφία δεν χρειάζεται συνήθως για τη διάγνωση, αλλά μπορεί να ζητηθεί για τη διερεύνηση συνοδών βλαβών.
Θεραπευτικές επιλογές
Συντηρητική αντιμετώπιση
- Απώλεια βάρους, όταν χρειάζεται, που μειώνει αισθητά το φορτίο στο γόνατο.
- Θεραπευτική άσκηση και φυσικοθεραπεία για ενδυνάμωση του τετρακεφάλου και των μυών του ισχίου.
- Αναλγητικά και αντιφλεγμονώδη φάρμακα για περιορισμένο χρόνο και με ιατρική καθοδήγηση.
- Ενδαρθρικές ενέσεις σε επιλεγμένους ασθενείς.
- Βοηθήματα, όπως μπαστούνι ή ειδικοί νάρθηκες.
Χειρουργική αντιμετώπιση
Όταν τα συμπτώματα δεν ελέγχονται πλέον συντηρητικά, μπορεί να εξεταστεί η οστεοτομία (διόρθωση του άξονα σε νεότερους ασθενείς), η μερική αρθροπλαστική όταν η φθορά περιορίζεται σε ένα διαμέρισμα, ή η ολική αρθροπλαστική γόνατος σε εκτεταμένη φθορά.
Πρόληψη και καθημερινότητα
Η τακτική ήπια άσκηση (περπάτημα, ποδήλατο, κολύμβηση), η διατήρηση υγιούς βάρους και μια ισορροπημένη διατροφή βοηθούν στην επιβράδυνση της εξέλιξης και στη μείωση του πόνου. Η άσκηση δεν «τρώει» το γόνατο· αντίθετα, οι δυνατοί μύες το προστατεύουν.
Πότε να δείτε γιατρό
Αξίζει να εξεταστείτε όταν ο πόνος επιμένει, όταν περιορίζει το περπάτημα ή τον ύπνο, όταν εμφανίζεται συχνά πρήξιμο ή όταν παρατηρείτε αλλαγή στο σχήμα του ποδιού.
Συχνές ερωτήσεις
Γυρίζει πίσω η οστεοαρθρίτιδα;
Ο φθαρμένος χόνδρος δεν αναγεννάται, όμως τα συμπτώματα μπορούν να βελτιωθούν σημαντικά με τη σωστή αντιμετώπιση.
Όλοι οι ασθενείς θα χρειαστούν χειρουργείο;
Όχι. Πολλοί ασθενείς ελέγχουν ικανοποιητικά τα συμπτώματα για μεγάλο διάστημα με συντηρητικά μέτρα.
Για εξατομικευμένη εκτίμηση
Η επιλογή της κατάλληλης θεραπείας σε κάθε στάδιο χρειάζεται προσεκτική αξιολόγηση. Μπορείτε να απευθυνθείτε σε έμπειρο ορθοπαιδικό χειρουργό με εμπειρία στην αρθροπλαστική και τη χειρουργική των αρθρώσεων, όπως ο Νικόλαος Ζερβάκης, για να συζητήσετε τις επιλογές που ταιριάζουν στη δική σας περίπτωση.
Το άρθρο έχει ενημερωτικό χαρακτήρα και δεν αντικαθιστά την ιατρική εξέταση και συμβουλή.