Η οστεονέκρωση της κεφαλής του μηριαίου, γνωστή και ως άσηπτη ή ισχαιμική νέκρωση, είναι μια πάθηση κατά την οποία μειώνεται ή διακόπτεται η αιμάτωση ενός τμήματος του οστού στην κεφαλή του μηριαίου. Χωρίς επαρκή αιμάτωση, τα οστικά κύτταρα πεθαίνουν, το οστό αποδυναμώνεται και με τον χρόνο μπορεί να «καθίσει» (να υποστεί κατάρρευση), με αποτέλεσμα πόνο και φθορά της άρθρωσης του ισχίου. Εμφανίζεται συχνά σε σχετικά νέους ενήλικες και μπορεί να αφορά και τα δύο ισχία. Η έγκαιρη διάγνωση είναι ιδιαίτερα σημαντική, καθώς στα αρχικά στάδια υπάρχουν περισσότερες θεραπευτικές επιλογές.
Τι συμβαίνει στο οστό
Η κεφαλή του μηριαίου έχει σχετικά περιορισμένη αιμάτωση, που προέρχεται κυρίως από μικρά αγγεία γύρω από τον αυχένα. Όταν η ροή αίματος διαταραχθεί, μια περιοχή του οστού νεκρώνεται. Αρχικά το σχήμα της κεφαλής παραμένει φυσιολογικό, όμως σταδιακά μπορεί να εμφανιστούν μικροκατάγματα κάτω από τον χόνδρο, να επιπεδωθεί η σφαιρική επιφάνεια και τελικά να αναπτυχθεί δευτεροπαθής αρθρίτιδα.
Αιτίες και παράγοντες κινδύνου
Σε ορισμένες περιπτώσεις δεν βρίσκεται συγκεκριμένη αιτία (ιδιοπαθής οστεονέκρωση). Συχνότεροι παράγοντες κινδύνου είναι:
- Λήψη κορτικοστεροειδών, ιδιαίτερα σε υψηλές δόσεις ή για μεγάλο διάστημα.
- Υπερβολική κατανάλωση αλκοόλ.
- Τραυματισμοί, όπως κατάγματα του αυχένα του μηριαίου ή εξάρθρημα του ισχίου.
- Αιματολογικές παθήσεις, όπως η δρεπανοκυτταρική αναιμία και διαταραχές πηκτικότητας.
- Αυτοάνοσα νοσήματα, όπως ο συστηματικός ερυθηματώδης λύκος.
- Ορισμένες θεραπείες, όπως η ακτινοθεραπεία ή χημειοθεραπεία, και η μεταμόσχευση οργάνων.
- Κάπνισμα και διαταραχές των λιπιδίων.
- Νόσος των δυτών (νόσος από αποσυμπίεση).
Συμπτώματα
Στα πολύ αρχικά στάδια η πάθηση μπορεί να μην προκαλεί καθόλου συμπτώματα. Όταν εμφανίζονται, συνήθως περιλαμβάνουν:
- πόνο στη βουβωνική χώρα, που μπορεί να αντανακλά στον γλουτό, στον μηρό ή στο γόνατο,
- πόνο που αρχικά εμφανίζεται με τη φόρτιση και αργότερα και στην ανάπαυση,
- σταδιακό περιορισμό της κινητικότητας του ισχίου, ιδιαίτερα στις στροφές,
- κουτσαμάρα.
Η εμφάνιση απότομης επιδείνωσης του πόνου μπορεί να σημαίνει ότι έχει συμβεί κατάρρευση της κεφαλής.
Διάγνωση
Ο ορθοπαιδικός θα λάβει λεπτομερές ιστορικό, με ιδιαίτερη έμφαση στους παράγοντες κινδύνου, και θα εξετάσει το ισχίο. Οι απλές ακτινογραφίες μπορεί να είναι φυσιολογικές στα αρχικά στάδια. Η μαγνητική τομογραφία είναι η πιο ευαίσθητη εξέταση για την πρώιμη διάγνωση και βοηθά στην εκτίμηση του μεγέθους της βλάβης. Επειδή η πάθηση συχνά αφορά και τα δύο ισχία, μπορεί να ελεγχθεί και το αντίθετο ισχίο, ακόμη και αν δεν πονά. Η σταδιοποίηση γίνεται με ειδικές ταξινομήσεις και καθορίζει σε μεγάλο βαθμό τη θεραπεία.
Θεραπευτικές επιλογές
Στα αρχικά στάδια
Όταν δεν έχει συμβεί κατάρρευση της κεφαλής, ο στόχος είναι η διατήρηση της φυσικής άρθρωσης:
- αντιμετώπιση ή περιορισμός των παραγόντων κινδύνου, όπου είναι εφικτό,
- μείωση της φόρτισης με βοηθήματα βάδισης για κάποιο διάστημα,
- φαρμακευτική αγωγή για τον πόνο, με ιατρική οδηγία,
- φυσικοθεραπεία για τη διατήρηση της κινητικότητας και της μυϊκής δύναμης,
- χειρουργικές τεχνικές διατήρησης της κεφαλής, όπως η αποσυμπίεση του πυρήνα (core decompression), μόνη ή σε συνδυασμό με μοσχεύματα ή βιολογικούς παράγοντες, σε επιλεγμένους ασθενείς.
Στα προχωρημένα στάδια
Όταν η κεφαλή έχει παραμορφωθεί και έχει αναπτυχθεί αρθρίτιδα, η ολική αρθροπλαστική ισχίου είναι συνήθως η πιο αποτελεσματική λύση για την ανακούφιση από τον πόνο και την αποκατάσταση της λειτουργίας.
Πρόληψη
- Περιορισμός της κατανάλωσης αλκοόλ και διακοπή του καπνίσματος.
- Χρήση κορτικοστεροειδών μόνο με ιατρική ένδειξη και παρακολούθηση.
- Έγκαιρη αξιολόγηση πόνου στο ισχίο σε άτομα με παράγοντες κινδύνου.
Πότε να δείτε γιατρό
Αν έχετε επίμονο πόνο στη βουβωνική χώρα ή στο ισχίο, ιδιαίτερα αν λαμβάνετε ή έχετε λάβει κορτικοστεροειδή ή έχετε άλλους παράγοντες κινδύνου, είναι σημαντικό να εξεταστείτε από ορθοπαιδικό χωρίς καθυστέρηση.
Συχνές ερωτήσεις
Μπορεί η οστεονέκρωση να θεραπευτεί χωρίς χειρουργείο;
Μικρές βλάβες σε πρώιμο στάδιο μπορεί σε ορισμένες περιπτώσεις να σταθεροποιηθούν. Συχνά όμως η πάθηση εξελίσσεται, γι’ αυτό χρειάζεται στενή παρακολούθηση.
Αφορά μόνο ηλικιωμένους;
Όχι. Η οστεονέκρωση εμφανίζεται συχνά σε νεότερους ενήλικες, γεγονός που κάνει την έγκαιρη διάγνωση ακόμη πιο σημαντική.
Πού να απευθυνθείτε
Η επιλογή της θεραπείας εξαρτάται από το στάδιο της βλάβης και τα χαρακτηριστικά κάθε ασθενούς. Για εξειδικευμένη εκτίμηση μπορείτε να απευθυνθείτε σε έμπειρο ορθοπαιδικό χειρουργό με εμπειρία στη χειρουργική ισχίου και στην αρθροπλαστική, όπως ο Νικόλαος Ζερβάκης.
Το άρθρο έχει ενημερωτικό χαρακτήρα και δεν αντικαθιστά την ιατρική εξέταση και συμβουλή.