Οι αρθρώσεις μας, ιδιαίτερα τα γόνατα, τα ισχία και η οσφυϊκή μοίρα της σπονδυλικής στήλης, σηκώνουν καθημερινά το βάρος του σώματος σε κάθε βήμα, σκαλοπάτι ή σήκωμα από την καρέκλα. Όταν το σωματικό βάρος είναι αυξημένο, το φορτίο αυτό μεγαλώνει, και με τον χρόνο μπορεί να συμβάλει στη φθορά του αρθρικού χόνδρου. Η σχέση όμως δεν είναι μόνο μηχανική, και αυτό εξηγεί γιατί η διαχείριση του βάρους έχει τόσο σημαντική θέση στην πρόληψη και αντιμετώπιση της οστεοαρθρίτιδας.
Πώς το βάρος επιβαρύνει τις αρθρώσεις
Μηχανική φόρτιση
Κατά το περπάτημα, οι δυνάμεις που δέχεται το γόνατο είναι πολλαπλάσιες του σωματικού βάρους, και αυξάνονται ακόμη περισσότερο στις σκάλες ή στο κάθισμα. Έτσι, ακόμη και λίγα επιπλέον κιλά μεταφράζονται σε σημαντικά μεγαλύτερο φορτίο για τον χόνδρο σε βάθος χρόνου.
Φλεγμονώδεις μηχανισμοί
Ο λιπώδης ιστός δεν είναι αδρανής. Παράγει ουσίες που συμμετέχουν σε φλεγμονώδεις διεργασίες στον οργανισμό. Αυτό ίσως εξηγεί γιατί η παχυσαρκία συνδέεται με οστεοαρθρίτιδα ακόμη και σε αρθρώσεις που δεν σηκώνουν βάρος, όπως αυτές των χεριών.
Μυϊκή αδυναμία
Ο συνδυασμός αυξημένου βάρους και χαμηλής φυσικής δραστηριότητας οδηγεί συχνά σε αδύναμους μύες, οι οποίοι στηρίζουν λιγότερο αποτελεσματικά τις αρθρώσεις.
Ποιες αρθρώσεις επηρεάζονται περισσότερο
- Γόνατα: η πιο συχνά επιβαρυμένη άρθρωση, με πόνο στις σκάλες, στο σκύψιμο και στο περπάτημα.
- Ισχία: πόνος στη βουβωνική χώρα ή στον μηρό και δυσκολία σε κινήσεις όπως το δέσιμο των κορδονιών.
- Οσφυϊκή μοίρα: αυξημένη επιβάρυνση των μεσοσπονδύλιων δίσκων και των μικρών αρθρώσεων της σπονδυλικής στήλης.
- Πόδια και αστράγαλοι: πόνος στο πέλμα και στη φτέρνα, όπως στην πελματιαία απονευρωσίτιδα.
Τα οφέλη της απώλειας βάρους
Η μείωση ακόμη και ενός μέτριου ποσοστού του σωματικού βάρους, σε ανθρώπους με υπερβάλλον βάρος, συνδέεται με λιγότερο πόνο και καλύτερη λειτουργικότητα, ιδιαίτερα στα γόνατα. Η απώλεια βάρους δεν «αναπλάθει» τον χόνδρο που έχει φθαρεί, μπορεί όμως να μειώσει την επιβάρυνση και να βελτιώσει την καθημερινότητα.
Διατροφή φιλική προς τις αρθρώσεις
- Βάση της διατροφής: λαχανικά, φρούτα, όσπρια, δημητριακά ολικής άλεσης και ελαιόλαδο, όπως στο μεσογειακό πρότυπο.
- Επαρκής πρωτεΐνη από ψάρι, πουλερικά, αυγά, γαλακτοκομικά και όσπρια, για τη διατήρηση της μυϊκής μάζας.
- Λιπαρά ψάρια, ξηροί καρποί και σπόροι ως πηγές ωφέλιμων λιπαρών.
- Περιορισμός επεξεργασμένων τροφίμων, ζάχαρης και αναψυκτικών.
- Ήπια, σταθερή απώλεια βάρους αντί για εξαντλητικές δίαιτες, ιδανικά με καθοδήγηση από διαιτολόγο.
Άσκηση χωρίς υπερβολική επιβάρυνση
Η κίνηση είναι απαραίτητη ακόμη και όταν υπάρχει πόνος στις αρθρώσεις. Δραστηριότητες χαμηλής κρούσης, όπως το κολύμπι, η άσκηση στο νερό, το στατικό ποδήλατο και το περπάτημα σε επίπεδο έδαφος, συνδυάζονται ιδανικά με ασκήσεις ενδυνάμωσης για τους μύες των ποδιών και του κορμού. Ένας φυσικοθεραπευτής μπορεί να βοηθήσει στον σχεδιασμό ενός ασφαλούς προγράμματος.
Πότε να δείτε γιατρό
- Όταν ο πόνος σε γόνατο ή ισχίο επιμένει ή χειροτερεύει.
- Όταν υπάρχει πρήξιμο, δυσκαμψία ή «κλείδωμα» της άρθρωσης.
- Όταν ο πόνος σας περιορίζει στο περπάτημα ή στις σκάλες.
- Όταν ο πόνος εμφανίζεται και στην ξεκούραση ή τη νύχτα.
Συχνές ερωτήσεις
Αν χάσω βάρος, θα σταματήσει ο πόνος στο γόνατο;
Πολλοί άνθρωποι νιώθουν βελτίωση, όμως η ανταπόκριση διαφέρει από άτομο σε άτομο και εξαρτάται από τον βαθμό της φθοράς. Η απώλεια βάρους είναι ένα σημαντικό κομμάτι μιας ολοκληρωμένης αντιμετώπισης.
Είναι επικίνδυνο το περπάτημα αν έχω φθορά στα γόνατα;
Συνήθως όχι. Η κατάλληλη, ήπια κίνηση συχνά ωφελεί. Η ένταση και η διάρκεια καλό είναι να προσαρμόζονται με τη βοήθεια ειδικού.
Πού να απευθυνθείτε
Αν έχετε πόνο στις αρθρώσεις και θέλετε να αξιολογήσετε τον βαθμό φθοράς και τις επιλογές σας, μπορείτε να απευθυνθείτε σε ορθοπαιδικό χειρουργό. Πληροφορίες για τον ορθοπαιδικό χειρουργό Νικόλαο Ζερβάκη θα βρείτε στην ιστοσελίδα του.
Το άρθρο έχει ενημερωτικό χαρακτήρα και δεν αντικαθιστά την ιατρική εξέταση.